NGHỆ NHÂN ƯU TÚ NGUYỄN THỊ HỒI: 50 NĂM "GIỮ LỬA" NGHỀ SƠN MÀI TRUYỀN THỐNG

Ở làng nghề có tuổi đời hàng trăm năm này, những người nghệ nhân đã không ngừng tìm tòi, sáng tạo để làm ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng trong và ngoài nước. Đồng thời, họ cũng luôn tìm cách gìn giữ nét đẹp truyền thống và khát khao tạo tương lai phát triển bền vững cho làng nghề. Một trong những người giữ "Lửa nghề" bền bỉ qua năm tháng phải kể đến bà Nguyễn Thị Hồi - nghệ nhân tài hoa với hơn 50 năm tuổi nghề.

 Nghệ nhân Nguyễn Thị Hồi sinh ra trong gia đình có truyền thống làm nghề thợ vẽ, sơn mài. Nhờ vậy, ngay từ nhỏ bà Hồi đã có cơ hội được tiếp xúc với các kỹ thuật làm tranh và bén duyên với nghề từ năm 16 tuổi. 1 năm sau, bà Hồi đăng ký vào học và làm nghề tại hợp tác xã. Bà tâm sự: Lúc đó tôi chỉ làm các sản phẩm được giao như bàn cờ, an bum chứ chưa có đa dạng các sản phẩm như sau này. Năm 1991, hợp tác xã Sơn mài Hạ Thái giải thể, từ một người thợ thủ công mỹ nghệ, tôi được chia ruộng rồi trở về làm các công việc nhà nông. Song "lửa nghề" trong tôi chưa từng bị dập tắt. Được bạn bè giúp đỡ, tôi quyết tâm trở lại với công việc mình đam mê, nghệ nhân Nguyễn Thị Hồi kể lại: những ngày tháng đó đầy khó khăn, tôi phải đăng ký làm công nhân thời vụ tại các xưởng sơn mài để trang trải cuộc sống. Suốt 2 năm vừa làm vừa học hỏi, tích lũy kinh nghiệm và vốn. Đến năm 2003, khi đã "giắt lưng" được chút vốn, nghệ nhân Nguyễn Thị Hồi mới quyết định khởi nghiệp, tự làm chủ, mở xưởng sản xuất riêng. Chặng đường "khởi nghiệp" ấy không hề dễ dàng, nhiều lần lao đao, khó khăn. Có hôm hai vợ chồng phải đạp xe từ quê hương Hạ Thái vào phố cổ Hà Nội để giới thiệu, giao hàng.

 Bây giờ nhắm mắt lại Nghệ nhân Nguyễn Thị Hồi cũng có thể hình dung, miêu tả sinh động quy trình sản xuất tranh sơn mài với hơn 20 công đoạn rất tỉ mỉ, kỳ công: Từ lựa chọn, xử lý cốt gỗ; sơn và mài nhiều lớp, nhiều lần; trang trí bạc, vỏ trứng… Bà chia sẻ: Với một bức tranh đơn giản, để hoàn thành tối thiểu cũng phải mất 15-30 ngày. Bức tranh phức tạp hơn thậm chí mất cả năm trời mới xong. Cũng vì đem cả tâm huyết và tình yêu vào tranh nên mỗi sản phẩm Nghệ nhân Nguyễn Thị Hồi làm ra đều rất tinh xảo, chi tiết, mang đậm dấu ấn cá nhân.

 Với những giá trị đem lại cho xã hội, năm 2006, bà trở thành 1 trong 4 người đầu tiên của làng nghề được công nhận danh hiệu nghệ nhân. Người dân trong làng thường gọi bà là "người giữ lửa nghề sơn mài Hạ Thái". Năm 2020, bà vinh dự được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú; được Bộ Công Thương trao tặng kỷ niệm chương (năm 2021); được Chủ tịch UBND TP Hà Nội tặng Bằng khen (năm 2021), danh hiệu Người tốt - Việc tốt tiêu biểu (năm 2022) và nhiều khen thưởng khác của UBND huyện Thường Tín cũ trong gìn giữ, bảo tồn và phát triển nghề, làng nghề truyền thống… Bây giờ khi ở cương vị Chủ tịch Hội Sơn mài Hạ Thái, Nghệ nhân Nguyễn Thị Hồi không chỉ làm nghề, tiên phong áp dụng các kỹ thuật mới vào làm tranh sơn mài, mà còn tích cực phối hợp cùng địa phương đào tạo, truyền thụ tay nghề cho thế hệ trẻ, với ước muốn phát triển làng nghề quê hương.

Vũ Hậu