Một số điểm chính của Luật Thủ đô năm 2026.
Điều 2 của Luật xác định:
"1. Thủ đô nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Hà Nội.
2. Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi đặt trụ sở của các cơ quan trung ương của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, y tế và hội nhập quốc tế.
3. Biểu tượng của Thủ đô là hình ảnh Khuê Văn Các tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám."
Bên cạnh đó, Luật giải thích nhiều khái niệm quan trọng như đô thị trung tâm, khu vực nội đô lịch sử, vùng Thủ đô, dự án lớn, quan trọng, không gian tầm thấp, không gian tầng cao và khu vực TOD. Trong đó, vùng Thủ đô được xác định là khu vực liên kết phát triển kinh tế - xã hội gồm thành phố Hà Nội và các đơn vị hành chính cấp tỉnh có địa giới hành chính liền kề với Thành phố.
Điều 4 của Luật quy định nguyên tắc phân quyền và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền theo hướng phân quyền triệt để, toàn diện và phân định rõ thẩm quyền của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố.
Luật cho phép căn cứ tình hình thực tiễn để phân cấp cho cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện liên tục, thường xuyên một hoặc một số nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp pháp luật quy định không được phân cấp. Việc phân quyền, phân cấp phải bảo đảm không phương hại đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, dân tộc, tôn giáo và các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia.
Về áp dụng pháp luật, Điều 5 quy định trường hợp có khác nhau giữa Luật Thủ đô và luật, nghị quyết khác của Quốc hội về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của Luật Thủ đô. Đồng thời, trường hợp văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành sau khi Luật Thủ đô có hiệu lực mà có cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn thì việc áp dụng do Hội đồng nhân dân Thành phố quyết định.
Đáng chú ý, Điều 6 quy định đơn vị hành chính thuộc Thành phố bao gồm xã, phường và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Trong đó, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội quyết định thành lập để thực hiện vai trò đô thị chức năng theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô; được tổ chức theo mô hình đặc thù, áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội nhằm thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô.
Theo Điều 7 , Hội đồng nhân dân Thành phố được trao nhiều thẩm quyền liên quan đến tổ chức bộ máy và chế độ công vụ như quy định tỷ lệ đại biểu Hội đồng nhân dân hoạt động chuyên trách; quyết định số lượng, cơ cấu Ủy viên Ủy ban nhân dân; quy định việc thành lập, tổ chức lại, giải thể cơ quan chuyên môn, đơn vị sự nghiệp công lập; quy định chính sách về thu nhập đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động hưởng lương từ ngân sách các cấp của Thành phố; quy định vị trí việc làm, biên chế, chế độ quản lý, sử dụng công chức, viên chức...